ازدواج؛ حذف من یا ساختن یک ما

ازدواج آغاز زندگی مشترک دو انسانی است که هر یک با شخصیت، باورها، علایق، نیازها و تجربه های متفاوت وارد رابطه می شوند؛ تفاوت هایی که اگر به رسمیت شناخته نشوند، می توانند به مرور از اختلافی ساده به تعارضی جدی تبدیل شوند. در مقابل، پذیرش تفاوت ها، احترام متقابل و شناخت حقوق و مسئولیت های زوجین می تواند مسیر زندگی مشترک را به سمت آرامش و پایداری هدایت کند.

در این میان، یکی از چالش های مهم زندگی زوجین، تعیین مرز میان استقلال فردی و مسئولیت مشترک است؛ اینکه ازدواج تا کجا، «من» را حفظ می کند و از چه نقطه ای، «ما» شکل می گیرد. همچنین، برداشت نادرست از مفاهیمی مانند ریاست خانواده، حقوق زوجین یا تفاوت های اعتقادی می تواند زمینه ساز اختلاف و آسیب شود.

در همین راستا، خبرنگار ایکنا از اصفهان با جواد پورعلی زاده، مشاور خانواده گفت وگو کرده و به بررسی جایگاه احترام در زندگی مشترک، نحوه مواجهه با تفاوت های شخصیتی و اعتقادی، مرز حقوق فردی و مسئولیت های مشترک، مفهوم ریاست خانواده و ضرورت آگاهی زوجین از حقوق و تکالیف قانونی و شرعی پرداخته است که متن آن را در ادامه می خوانیم.

ایکنا ـ در زندگی مشترک، آیا یکی از زوجین می تواند به بهانه ریاست یا مدیریت خانواده، حقوق شرعی و قانونی طرف مقابل را نادیده بگیرد؟

خیر. ریاست خانواده به هیچ وجه نمی تواند مجوز نادیده گرفتن حقوق شرعی و قانونی همسر باشد. ماده 1105 قانون مدنی ایران بیان می کند که در روابط زوجین، ریاست خانواده از خصایص شوهر است، اما همین قانون در مواد پیشین، زن و شوهر را به حسن معاشرت و همکاری برای استحکام خانواده مکلف کرده است. بنابراین، مفهوم ریاست خانواده را نمی توان مجوزی برای تحقیر، خشونت، سلب حقوق مالی، آزار یا بی اعتنایی به سایر حقوق قانونی همسر تلقی کرد.

از منظر روان شناختی نیز خانواده سالم با قدرت نمایی اداره نمی شود، بلکه نیازمند مدیریت، مسئولیت پذیری، گفت وگو و احترام متقابل است. مدیر موفق خانواده کسی نیست که همواره حرف آخر را بزند، بلکه کسی است که مسئولانه تر رفتار می کند و در قبال خانواده احساس مسئولیت بیشتری دارد.

ایکنا ـ احترام به عقاید، باورها و تفاوت های دینی همسر چگونه باید تعریف و عملی شود؟

احترام به باورهای همسر به این معناست که لازم نیست مانند او فکر کنیم، اما نباید همسر را به دلیل نوع تفکر و باورش تحقیر کنیم. ممکن است میزان پایبندی مذهبی دو نفر با یکدیگر متفاوت باشد؛ یکی مناسک بیشتری انجام دهد و دیگری کمتر. این تفاوت ها باید پیش از ازدواج مورد توجه جدی قرار گیرد، زیرا پاره ای اختلافات اعتقادی می تواند به شکل مستقیم بر موضوعاتی مانند پوشش، تربیت فرزند، مهمانی ها، روابط اجتماعی و سبک زندگی تأثیر بگذارد.

با این حال، پس از ازدواج نیز باید توجه داشت که اجبار، تمسخر و تحقیر معمولاً موجب شکل گیری باور و اعتقاد نمی شود، بلکه می تواند فاصله عاطفی میان زوجین را افزایش دهد. بنابراین، در زندگی مشترک باید از یک سو حریم باورها و اعتقادات فردی حفظ شود و از سوی دیگر، زوجین درباره موضوعات مشترک خانواده و نحوه اداره زندگی به توافق برسند.

ایکنا ـ وقتی میان خواسته شخصی یکی از زوجین و حقوق قانونی یا شرعی طرف مقابل تعارض ایجاد می شود، چه باید کرد؟

در مرحله نخست باید مشخص شود که واقعاً با یک حق مواجه هستیم یا صرفاً با یک خواسته. در بسیاری از موارد، فرد تصور می کند موضوع مورد نظرش حق اوست، در حالی که درواقع فقط ترجیح یا خواسته شخصی اش است. پس از آن باید میان سه موضوع تفاوت قائل شد؛ خواسته شخصی، حق قانونی یا شرعی و همچنین، مسائل مربوط به ایمنی و سلامت.

پس از روشن شدن این موارد، گفت وگو و مذاکره میان زوجین اهمیت پیدا می کند. اگر موضوع تخصصی باشد، بهتر است از روان شناس، مشاور حقوقی یا مرجع معتبر شرعی کمک گرفته شود. یک اصل مهم این است که محبت نباید بهانه ای برای پایمال شدن حقوق افراد باشد و از سوی دیگر، حق نیز نباید به ابزاری برای شکست دادن یا تحت فشار قرار دادن همسر تبدیل شود.

ایکنا ـ چگونه می توان فرهنگ پذیرش تفاوت ها را در خانواده تقویت کرد؟

یکی از نکاتی که زوجین باید بیاموزند، این است که متفاوت بودن یک فرد الزاماً به معنای اشتباه بودن او نیست. در زوج درمانی تلاش می کنیم افراد به جای اینکه بخواهند همسر خود را به شکل اجباری تغییر دهند، ابتدا او را درک کنند. برای نمونه، به جای اینکه فرد به همسرش بگوید چرا این گونه صحبت می کنی، می تواند بگوید: وقتی ناراحت می شوی، معمولاً سکوت می کنی؛ کمکم کن بفهمم در آن لحظه چه اتفاقی درونت می افتد.

همین تغییر در شیوه گفت وگو می تواند فضای رابطه را از تقابل و قضاوت به سمت گفت وگو و درک متقابل سوق دهد. هدف ازدواج، یکسان شدن دو شخصیت نیست؛ بلکه یادگیری هنر زندگی کردن و ماندن در کنار یکدیگر با وجود تفاوت های فردی است.

ایکنا ـ از منظر حقوقی، ناآگاهی زوجین از حقوق و تکالیفشان چه آسیب هایی ایجاد می کند؟

ناآگاهی از حقوق و تکالیف خانوادگی می تواند آسیب های قابل توجهی به وجود آورد. گاهی زن یا مرد سال ها مسئله ای را تحمل می کنند، زیرا بر این تصورند که از نظر قانونی هیچ حقی ندارند. در مقابل، گاهی فرد موضوعی را حق مسلم خود می داند، در حالی که قانون چنین حقی برای او به رسمیت نشناخته است.

موضوعاتی مانند نفقه، مهریه، محل سکونت، شروط ضمن عقد، حضانت، مسائل مالی و سایر حقوق و تکالیف متقابل زوجین از جمله مواردی هستند که ناآگاهی نسبت به آن ها می تواند زمینه اختلافات خانوادگی را تشدید کند. قانون مدنی ایران برای زوجین مجموعه ای از حقوق و تکالیف متقابل را پیش بینی و قانون حمایت از خانواده نیز چارچوب رسیدگی به طیف گسترده ای از دعاوی خانوادگی را مشخص کرده است.

به نظر من، آموزش حقوق خانواده باید قبل از ازدواج آغاز شود، نه زمانی که اختلافات به مرحله ای رسیده است که زوجین برای حل آن مقابل دادگاه قرار گرفته اند. آگاهی از حقوق و تکالیف می تواند به زوجین کمک کند تا بسیاری از اختلافات را پیش از رسیدن به مرحله بحرانی مدیریت کنند.

انتهای پیام